مرقومات جنگ

پاسخ هنرمندانه به تلاطم‌های زمانه

در دل روزگاران پر تلاطم، همان‌گونه که تاریخ پرشکوه تمدن‌ها گواهی می‌دهد، از میان دژهای آتش و دود جنگ، زیباترین و ماندگارترین شاهکارهای هنری و ادبی سر برآورده‌اند. از رمان‌هایی که در گذر زمان جاودانه گشته‌اند تا قصیده‌هایی که از خون دل شاعر، جان گرفته‌اند، همه و همه نشان از آن دارند که هنر، نه تنها در برابر سختی‌ها خاموش نمی‌نشیند؛ بلکه پاسخی ژرف و پرصلابت بدان می‌دهد که روایتی است از روح سترگ و پایداری که هیچ‌گاه تسلیم نمی‌شود.

امروز، ما در عرصه‌ای نو نبردی آغاز کرده‌ایم؛ عصری که پس از جبهه‌های دشوار نبرد سخت، اینک نوبت به «واژه»، «تصویر» و «گفتمان» رسیده است. شیاطین این دوران، دیگر نه با تانک و هواپیما، که با سلاح‌های نرم و روایت‌های فریبنده به مصاف ما آمده‌اند و می‌کوشند تا مرزهای ذهنی ما را درنوردند و مفاهیم «حق»، «عدالت» و «وطن» را در ذهن نسل جوان، دستخوش تحریف سازند.
در چنین شرایطی، هنر و فرهنگ، لذت یا سرگرمی نیست؛ بلکه خط مقدم دفاع ما محسوب می‌شود. آنچه امروز بیش از هر چیز بدان نیازمندیم، بنا به فرمان امام سیدمجتبی خامنه‌ای «پدافند زبانی و گفتمانی» است. اما این پدافند، در معنای «خلاقیت»، «نوآوری» و «زایش معنایی نوین» تجلی می‌یابد. ما به «نادر ابراهیمی»ها، «رسول ملاقلی‌پور»ها، «حاتمی کیا»ها نیاز داریم؛ شاعران، نویسندگان و فیلمسازانی که حماسه جنگ تحمیلی سوم را به درستی بازگو، ترسیم و نمایش دهند و آن را در دفتر تاریخ این سرزمین به نگارش درآورند، فیلم بسازند و با زبان هنر، شکوه پیروزی را به تصویر کشند.

پدافند زبانی به این معناست که بیاموزیم چگونه داستان‌های خود را با زبانی انسانی، زیبا و عمیق بیان کنیم تا در برابر روایت‌های سرد و دروغین دشمن، سدی استوار بنا نهیم. این بدان معناست که هنر ما خاموش نماند، بلکه با صلابتی سترگ، حقیقت را بازگوید. ما باید بتوانیم برای کودکان و نوجوانان، قصه‌هایی بیافرینیم که نه تنها آنان را از تهاجم فرهنگی مصون دارد؛ بلکه شور و اشتیاق رشد و مقاومت را در دل‌هایشان بیدار سازد.

شکوفایی استعدادها در این روزهای پرآشوب، دیگر صرفاً یک انتخاب نیست. هر نویسنده، هر هنرمند و هر فعال فرهنگی در این جبهه، سربازی است از جنس معنا. اگر بتوانیم با بهره‌گیری از ابزارهای نوین، مفاهیم اصیل و انسانی خود را به زبانی که با روح نسل امروز سخن می‌گوید، ارائه دهیم، پیروزی نهایی دیگر آرزویی دست‌نیافتنی نخواهد بود؛ بلکه حاصل طبیعی استواری کلام و قدرت فرهنگ ما خواهد گشت.

بر ماست که از دل این تلاطم، ریشه‌هایی محکم و میوه‌هایی شیرین برویانیم؛ چرا که حقیقت، همواره راه خود را از میان کلمات صادقانه می‌گشاید.

✍ سیده رباب سیدکاظمی

با من دوست میشی؟(4)

خاله‌ی شهید نصر وارد می‌شود. به ستون وسط سالن تکیه می‌زند. شبیه پری خانم، مادر آقا مهدی است. دوست دارم تا شب بنشینم و سوال بپرسم. خدا خدا می‌کنم خودش شروع کند و توی همین فرصت کوتاه، پنجره کوچکی از زندگی شهید نصر و مادر بزرگوارشان برایم بگشاید. خدا حاجت قلبم را می‌دهد. تا قبل از این فکر می‌کردم خدا فقط حاجت شکم را زود می‌دهد.

تعریف می‌کند پری خانم و پسرهایش توی یک آپارتمان زندگی می‌کردند. طبقه پایین را حسینیه کرده بودند. برای اهل‌بیت کم نمی‌گذاشتند. تمام مراسم‌های جشن و عزا را بپا می‌کردند. مدیریت آپارتمان، مراسم‌های جشن و عزا، تهیه پذیرایی، دعوت از مداح و سخنران و…با پری خانم و پسرش آقامهدی بوده است. دستش را می‌آورد بالا و اندازه بسته‌های گردویی که پری خانم برای اربعین آماده کرده بود را نشان می‌دهد.
می‌گوید هیچوقت نمی‌دانستم دقیقا شغل مهدی چیست. فقط می‌دانستم توی سپاه است. از خواهرم هم نمی‌پرسیدم. یکی از خانم‌ها تکانی می‌خورد و می‌گوید اما دشمن خوب می‌دانست شغل و تخصصش چیست!
خاله سری به نشانه تایید و تاسف تکان می‌دهد.
ادامه دارد…

✍ م.حمیدیان

 با من دوست میشی؟ (3)

اما وظیفه این حرف‌ها را نمی‌شناسد. اصلا شهدا آمده‌اند که ما را این خودخواهی‌ها نجات بدهند. این نوع سبک زندگی است که شهادت را قسمت آدم می‌کند. وقتی در زندگی مادی، راحت‌طلبی و خودخواهی را ذبح کنی، توی آسمان خریدار‌ خواهی داشت.

مادر از سکه‌هایی می‌گوید که عاطفه‌خانم برای جهیزیه عروس می‌فر‌وخته. از دوندگی برای جور کردن وام‌هایی که گره‌ از کار مردم باز کند.
مادر میان اشک‌ها می‌زند زیر خنده. می‌گوید:"کاش ازم راضی باشه. بعضی وقتها بهش غر می‌زدم. می‌گفتم ظهر شد و نیومدی! پس ناهار شوهر و بچه‌ها چی میشه؟”
با لبخند جواب می‌داد:” ببخشید مامان، باید مشکل مردمو حل می‌کردم.”

زینب تنها یادگار این خانواده، با دو تا از خانم‌های همراه‌مان دوست شده. مشغول بازی با اسباب‌بازی‌های جدید است. دسته‌ی جدیدی از مهمان‌ها می‌آیند. با اسباب‌بازی جدیدتر! ظاهرا هر روز وسیله‌های نویی را تجربه می‌کند ولی چشم‌هایش نمی‌خندد. برق چشمانش نباشد، اسباب‌بازی‌ها رنگ می‌بازند. سیاه و سفید می‌شوند. شبیه عکس‌های قدیمی، سرد و بی‌روح.

ادامه دارد…

 ✍ م.حمیدیان 

با من دوست میشی؟(2)

اما همه چیز به قشنگی رویا پیش نمی‌رود. زینب دختر سه ساله‌ی عاطفه‌ خانوم و سرهنگ نصر توی بغل خاله‌اش وارد سالن می‌شود. همه‌ی رویاهایم می‌شکند. تکه تکه می‌شوند توی وجودم‌. تیزی‌اش قلبم را می‌سوزاند. با گذشت دو ماه از آن واقعه صورتش هنوز زخمی است. تازه از بیمارستان مرخص شده. پدر، مادر، برادر، خواهر و مادر بزرگش چند ساعت بعد از تحویل سال هزار و چهار صد و پنج شهید شده‌اند.

مادر شهیده تعریف می‌کند آن شب، افطار مهمان خانه‌ی دخترش بوده. بعد از شام، عاطفه‌خانوم سریع لباس بچه‌ها را پوشانده و راهی تجمعات شبانه شده‌اند. تعجب می‌کنم! من اگر جای او بودم آن شب را بیخیال خیابان می‌شدم. می‌گفتم مهمان دارم و احترامش واجب است. نمی‌شود مهمان را بردارم ببرم تجمع که! اصلا شوهرم سهمش از دفاع کشور را داده، حتی زیادتر! تازه چند روزی مرخصی آمده و باید یک دل سیر کنارش بنشینم. اصلا من هیچی! بچه‌ها چه؟ فاطمه‌زهرا هفت ساله تشنه آغوش باباست، این یک شب را بگذارم بیشتر توی بغل هم بمانند. بلکه ظرف نیاز دخترانه‌اش به بابا پر شود و دفعه‌ی بعد کمتر سراغ پدرش را بگیرد. تازه حروف الفبا را یاد گرفته. اجازه بدهم یک صفحه پر بابا بنویسد و بعد جایزه‌اش ده تا بوس آبدار پدر دختری باشد.
محمد حسن شش ساله که بابا از دهانش نمی‌افتد. حیف نیست شب عیدی برای بابا از آرزوهای پدر پسری‌اش نگوید. از اینکه وقتی بزرگ شود حتما می‌خواهد مثل بابا پلیس شود و اسرائیل را بکشد.

ادامه دارد…

✍ م.حمیدیان

با من دوست میشی؟(1)

می‌خواهم از او بنویسم. نمی‌شود. واژه‌ها کنار هم قرار نمی‌گیرند. دو رکعت نماز بهش هدیه می‌کنم. از خودش می‌خواهم کمکم کند. یادم می‌افتد به چند هفته قبل. رفتم سر خاکش نشستم. دستم را زدم روی سنگ. خندیدم و گفتم:” با من دوست میشی؟” واقعا می‌خواستم باهام دوست شود. برای ما که سالها آسمان شهادت را با ستاره‌های مرد می‌شناسیم، داشتن شهیده‌ای مثل او غنیمت است. حق دارم برای دوستی باهاش ذوق کنم. دلم می‌خواهد مثل دختربچه‌ها دستان همدیگر را بگیریم و لی‌لی کنیم. اسباب‌بازی‌هایمان را بریزیم توی زنبیل و عصرهای بهاری خانه‌ی همدیگر رویم.

مدتی بعد تلفنم زنگ می‌خورد. دعوتی است برای دیدار با خانواده شهید نصر. قرار است منزل مادر شهیده عاطفه خلیلیان، همسر شهید مهدی نصر برویم. می‌گویم با سر می‌آیم. انگار جنگ رمضان، منی که از مواجهه با خانواده شهدا واهمه داشتم را شجاع کرده است.

وارد خانه که می‌شویم گل‌های توی باغچه لبخند می‌زنند. سرحال و شاداب‌اند. باد تکانشان می‌دهد و غنچه‌های بازیگوش به رقص در می‌آیند. کاش مثل فیلم‌ها عاطفه خانم با لباس سفید میان گل‌ها باشد. نگاهم کند و خوش‌آمد بگوید. به شوخی بگوید اسباب‌بازی‌هاتو آوردی؟ دیدی باهات دوست شدم! دعوتت کردم خونه‌مون.
و من غش کنم از خنده. بدوم سمتش و چادر گل‌دار صورتی‌ام دنبالم پرواز کند.
ادامه دارد…
✍ م.حمیدیان